Oproep tot herwaardering van ons lichaam

Misschien vraag jij je ook wel eens af waarom je je niet écht goed voelt, ondanks een redelijk gezonde levensstijl. Je eet oké, je beweegt wel wat, je probeert genoeg te slapen. En toch... die vermoeidheid, die onrust, dat onderliggende gevoel dat je lijf niet mee wil. Herkenbaar?

Ook voor mij begon het met verwondering. Als kind keek ik op naar mijn vader, die altijd boeken verslond over gezondheid, voeding, yoga, planten, supplementen... Hij zocht, zoals zovelen, naar manieren om het beste uit het leven te halen. Maar na zijn pensioen ging het plots bergaf. Zijn fysieke toestand verslechterde, zijn hoofd vond geen rust meer, en artsen konden niet verklaren waarom.

Hij kreeg medicijnen tegen de onrust, tegen de depressie, tegen de slapeloosheid. Maar niets hielp echt. Zijn klachten wezen op chronische ontsteking — een branderig gevoel in de mond, pijnlijke gewrichten, onverklaarbare agitatie — maar klassieke geneeskunde kon dit niet vatten, laat staan verklaren.

Als arts herken ik dat gevoel van onmacht. De medische wereld focust vaak op symptomen en orgaansystemen, op ziektebestrijding eerder dan op preventie of een holistisch lichaamsbeeld. Dat is geen gevoel, dat is een feit: amper 3% van het gezondheidsbudget in België gaat anno 2025 naar preventie.

Ontstekingsreacties in ons lichaam vormen de basis van heel wat moderne chronische ziektes. Als je vervolgens zo’n ziekte hebt en je gaat bij de dokter, dan krijg je een pil die de symptomen onderdrukt. Heb je een teveel aan ‘cholesterol’ of trigliceriden, neem dan een statine. Beginnende diabetes, neem dan wat metformine. Hoge bloeddruk, best starten met een ACE-inhibitor, want het risico op hartschade is toch groter dan de bijwerkingen van het pilletje. Wens je geen kinderen of heb je last van het premenstrueel syndroom, de anticonceptiepil is de oplossing. De kennis dat je door anticonceptie op latere leeftijd veel meer bloedklonters kan aanmaken, of dat het aanleiding kan geven tot angst- en stemmingsproblemen, dat nemen we erbij. Hoeveel dokters ken jij die de vraag durven stellen hoe het komt dat je een te hoge bloeddruk of beginnende diabetes hebt?

Op het moment dat ik dit schrijf besef ik ook ten volle dat mijn mama, die de 80 gepasseerd is, grotendeels nog het goede leven leidt dankzij de medicatie, tegelijk valt het me op dat veel dertigers en veertigers rondom mij reeds bloeddrukverlagers, cholesterolmiddelen en middelen tegen verhoogde suiker nemen. En dan nog. Ondanks alle goede medische zorg voelt minder dan 5% van de wereldbevolking zich gezond[1]. Laat dat cijfer even binnenkomen. 5% van ongeveer 7 miljard mensen voelt zich gezond…

Na heel wat jaren praktijkervaring als jeugdpsychiater blijf ik zoekend, omdat ik in de praktijk zie dat vele mensen niet geholpen zijn met een pilletje en wat goedbedoeld advies. Ik merk op dat veel van de jongeren die ik begeleid na jaren nog steeds veel invaliderende klachten hebben. En na 15 jaar drong het tot me door dat we misschien beter preventief werken dan te proberen problemen op te lossen wanneer ze al in een vergevorderd stadium zitten. Gelukkig zie ik bij verschillende collega’s de motivatie om meer aan de slag te gaan met preventie, in plaats van puur in te zetten op behandeling of symptoombestrijding. En hier is nog een grote winst te boeken. Want als we ons puur focussen op de sterftecijfers van de voorbije 100 jaar, dan kunnen we concluderen dat de sterftecijfers door chronische ziektes nog steeds even hoog liggen. We zijn in 100 jaar zeer goed geworden om de ‘snelle dood’ af te wenden, door verbeterde medicijnen en ingrepen. Maar het sterftecijfers door hart- en vaatziektes, diabetes, kanker, dementie en andere chronische ziektes, is grotendeels hetzelfde gebleven.

[1] info, Gates Foundation

In mijn zoektocht ga ik heel breed, misschien zelfs zo breed dat andere klassiek opgeleide artsen me met lichte argwaan gaan bekijken. Tegelijk is het een zoektocht met vallen en opstaan, waarbij je vaak tegenstrijdige informatie leest. De ene keer lees je dat omega 3 vetzuren, alcohol of koffie goed voor je is, de andere keer lees je dat het slecht is. Tegelijk herinner ik mij de woorden van mijn mentor die aangaf dat een goede wetenschapper steeds kritisch moet blijven denken, zelfs al denken we dat iets reeds vaststaat. We werken ook steeds met voortschrijdend inzicht, wat we vroeger wisten is op heden misschien al weerlegd, wat we nu weten zal misschien niet meer gelden binnen 10 jaar. Hoe lang geloofden we dat bacteriën niet overleefden in de maag? Of hoelang is het geleden dat mensen na een hartinfarct absolute bedrust kregen voorgeschreven? Iets wat tegenwoordig totaal not-done is…

Nu moet ik zeggen dat ik zelf ook kenmerken van mijn vader in mij zie, ik ben vaak onrustig en maar in de weer, steeds denken, steeds handelend. Een week teveel stress of prikkels of eens een avondje doorzakken met wat glazen alcohol, en gegarandeerd voel ik me enkele dagen moe, meer nerveus en prikkelbaar. Ook mijn leven is al een zoektocht geweest naar allerlei – wetenschappelijk onderbouwde – methoden om meer de persoon te worden die ik zou kunnen zijn. Deze zoektocht is persoonlijk. Niet tegen, maar vóór de klassieke geneeskunde. Ik geloof in wetenschap — maar wel een wetenschap die zichzelf durft in vraag stellen. Want de kennis van vandaag is niet noodzakelijk die van morgen. Wat ik hier schrijf, is niet de ultieme waarheid. Het is een uitnodiging. Een uitnodiging om anders te kijken naar je lichaam, je gezondheid, je gewoontes. Niet met de belofte dat het makkelijk wordt. Wel met het vooruitzicht dat het loont. Want Confucius omschreef het mooi met de woorden: “Als je gezond bent heb je duizend wensen, als je ziek bent heb je er maar één”. Laten we dus streven om preventief gezond te blijven, zodat we kunnen blijven wensen.

Het verband tussen levensstijl en ziekte

Het verband tussen levensstijl/omgevingsfactoren en ziekte is heel vaak het metabool-inflammatoir syndroom (MIS). Mensen met het MIS zitten vaak in een vicieuze cirkel. Door ziekte ontwikkelen mensen inflammatoire aandoeningen (ontstekingsreacties), door inflammatie ontwikkel je metabole problemen, zoals problemen met bloeddruk, gewicht, suikerhuishouding. Wie niet zorgt voor zijn of haar lijf, zal nooit de nodige randvoorwaarden vervullen om geestelijk stabiel te zijn én vice versa!

Om het MIS aan te pakken probeer ik te komen met haalbare en dagdagelijkse oplossingen vanuit allerlei hoeken van de wetenschap. Ik ga jullie proberen meenemen in het ‘waarom’ ze werken en ‘hoe’ je ze kan toepassen. Het probleem is dat ik weinig kan zeggen over ontstekingsreacties als ik niet eerst uitleg waar de energie in ons lichaam vandaan komt, hoe onze darmen ons beïnvloeden en wat onze hersenen allemaal doen. Ik neem jullie mee in hoe ons lijf werkt en waarom het belangrijk is om een aantal zaken aan te pakken. Van daaraf aan gaan we de praktische toer op, maar zoals je zal kunnen merken zijn veel processen aan elkaar gelinkt.

Er is geen quick fix. Geen magische capsule. Wel is er de kracht van inzicht, van kleine dagelijkse keuzes, van kennis over hoe jouw lichaam werkt — en hoe je dat ten volle kan ondersteunen.

In dit boek neem ik je dan ook stap voor stap mee:

• We beginnen bij de basis: veroudering, cellulaire schade, ontsteking.
• We verkennen thema’s als voeding, beweging, slaap, darmen, hormonen, hersenen, detox, ademhaling en stress.
• Elk hoofdstuk start met een herkenbare teaser, gevolgd door wetenschappelijke inzichten en praktische toepassingen.

Ik geloof dat grote veranderingen klein beginnen. Misschien herken je straks iets van jezelf in een bepaald hoofdstuk. Begin daar dan. Lees langzaam. Denk na. Oefen. Herhaal. Ik probeer zo gestructureerd mogelijk mijn kennis door te geven, maar, zoals jullie zullen ontdekken, is het geen simpele materie. Veel dingen hangen samen en laat je dus niet vangen aan de volgende goeroe die aangeeft dat je met dosis X van product Y een gezond mentaal en fysiek welzijn zal bereiken. Bloed, zweet en tranen zal het je kosten, ik herhaal, bloed, zweet en tranen. Wees dan ook mild voor jezelf als je aanpassingen doet in je levensstijl. Rome is ook niet gebouwd op één dag.

Het feit dat ik hier nu mee bezig ben zal grotendeels ook te maken hebben met mijn eigen omslagpunt (de midlifecrisis als je het zo wil noemen). Ook het overlijden van mijn vader zorgde ervoor dat ik tot actie overging. Tot op heden bleef het een dilemma om te publiceren of niet, gezien wat ik schrijf nooit volledig zal zijn en ook nooit volledig correct, maar tegelijk hoop ik ook anderen te kunnen verleiden om het verborgen potentieel van zijn of haar eigen lichaam te mogen ontgrendelen.

Gezondheid wordt door de Wereld Gezondheidsorganisatie omschreven als een staat van fysiek, geestelijk en sociaal goed gevoel en niet enkel de afwezigheid van ziekte.

Geestelijke gezondheid wordt algemeen omschreven als de mogelijkheid van mensen om de uitdagingen van het leven aan te kunnen, om te functioneren in hun leer- en werkomgeving, hun talenten en vaardigheden te ontwikkelen en bij te dragen tot de maatschappij. Het grote geluk streef ik niet na, ik geloof ook niet in altijd gelukkig zijn, maar misschien kunnen alle volgende thema’s je in staat stellen om meer weerbaar te zijn tegen verandering, frustratie, ongeluk of misschien wel gewoon saaiheid.

Ik ben er ook van overtuigd dat er geen lichamelijke gezondheid is zonder geestelijke gezondheid en vice versa. Fysieke en geestelijke gezondheid zijn ook nauw verbonden, maar daar meer over later in dit boek. Want gezondheid is niet de afwezigheid van ziekte, maar het vermogen om veerkrachtig te zijn. Om de uitdagingen van het leven aan te kunnen. Om jezelf te dragen, met energie en helderheid.

Dat wens ik je toe. En dat is waarom ik dit boek heb geschreven.

Biohacking

Tegenwoordig is er veel te doen om ‘bio-hacking’, trucjes om beter en langer te leven. Terwijl ik dit schrijf ben ik me er terdege van bewust dat het een overtuiging is op basis van de huidige kennis en binnen het huidig tijdsbeeld. Yuval Noah Harari beschreef bio-hacking in zijn boek ‘Sapiens’ als het nieuwe geloof, het evolutionair humanisme, waarbij er de overtuiging is dat de mensheid een veranderbare soort is die kan evolueren of degenereren. Na het human genomeproject (jaren ’70) dacht iedereen dat alles terug te brengen was tot ons genetisch materiaal. We waren voorbestemd om dik te worden, voorbestemd om depressief te worden, voorbestemd om kanker te krijgen, zonder dat we hier iets konden aan doen (een beetje zoals het geloof duizend jaar geleden waarbij alles afhing van die éne God die alles besliste). Sinds het begin van de 21^e eeuw gaat er toch terug meer aandacht naar de eigen mogelijkheden om verandering aan te brengen aan hoe we leven. Op dit moment gaat evolutionair humanisme over manieren om meer uit ons leven te halen met behulp van de groeiende kennis van de menselijke biologie. De nadruk van het laatste wetenschappelijk onderzoek gaat voornamelijk over het toevoegen van levenskwaliteit in de jaren die je nog resten, en minder over het toevoegen van jaren an sich[1].

Na vele jaren weten we dat alle uitingen in ons lichaam een combinatie zijn van levensstijl, omgevingsfactoren en genen. Het is zelfs zo dat we op dit moment weten dat genen (of afwijkingen in genen) iets zeggen over een verhoogde kans op ziekte, maar dat onze levensstijl en de omgevingsfactoren het grootste aandeel hebben in ons wel- of slechtbevinden. Coco Chanel omschreef het mooi met de woorden: ‘op je 20^e heb je het gezicht waarmee je geboren bent, op je 50^e heb je het gezicht dat je verdient.’

[1] Hier en daar doe ik wat ‘product-placement’. Ik geef alvast mee dat ik hiervoor geen reclame-inkomsten ontvang. Als ik producten aanraad, dan is het omdat ik er helemaal achter sta. Het zou kunnen dat er nog heel wat andere producten zijn die goed zijn, maar diegene die ik benoem zijn zelf getest en vooral goedgekeurd.